01.05.2015 20:16

Brot úr sögu Hjálpræðishersins á íslandi

Brot úr sögu Hjálpræðishersins á Íslandi.
Valgerður Gísladóttir höfundur

Hjálpræðisherinn á Íslandi var stofnaður í maí 1895 og fagnar því 120 ára afmæli um þessar mundir.

Hvers vegna var hann stofnaður og hvaða erindi átti hann til fólks á Íslandi ?
Stofnendur Hjálpræðishersins voru ensk hjón, Catherine og William Boot. William varð fyrir sterkum trúaráhrifum, þegar hann var unglingur, og þá ákvað hann að helga líf sitt Guði og vinna að sáluhjálp annara. Hann fór að predika hvar sem mögulegt var og sjálfur sagði hann: „Endurfæðingin gerði mig á svipstundu að boðbera fagnaðarerindisins.“
Og nú byrjaði að miklu leyti lífsstarf hans, sem gerði nafn hans ódauðlegt og skipaði honum á bekk með hinum langfremstu hetjum kristninnar.
Árið 1865 fór að myndast fjölmennur söfnuður í East- End þar sem þau hjónin störfuðu. Það var fyrsti Hjálpræðisherinn sem allir aðrir Hjálpræðisherir eru sprottnir upp af. Fljótlega fóru að berast út fréttir af þessum undarlega her, sem hafði aðeins eitt vopn, trúna á Guð og frelsarann Jesú Krist.

Markmið Hjálpræðishersins var fyrst og fremst að vekja trú þar sem áður var engin trú. Allir meðlimir Hjálpræðishersins játuðu sig frelsaða frá sekt og valdi syndarinnar fyrir kraft Guðs og var gert skiljanlegt að þeim bæri að leitast við að vinna aðra fyrir Jesú Krist.
Á minna en þrem fjórðu hluta aldar náði herinn til nærri hundrað landa og nýlendna. Hann þekkir engan mun á stétt, trúarviðhorfi né lífi manna; hver og einn er bróðir eða systir sem Kristur er dáinn fyrir.

Undir fána hersins eru menn og konur af sérhverjum þjóðflokki og þjóðerni, samtengd í fagnandi liðsveit, sem hefur að einkunnarorðum sínum: „Herinn fyrir Guð, Guð fyrir herinn".
Fyrstu hermennirnir komu til Íslands vorði 1895 og reistu hér fána Hjálpræðishersins. Þessir menn voru adjudant Ericsen danskættaður og Þorsteinn Davíðsson, sem var íslenskur, ættaður úr Húnavatnssýslu. Ekki var þetta fjölmennur her, aðeins tveir menn. Samt vakti koma þeirra strax mikla athygli og fólk var spyrjandi um hvaða erindi slíkur her ætti til Íslands.


Flestir tóku tóku fyrstu hermönnunum  vel og fljótlega eignaðist Hjálpræðisherinn sína fyrstu vini og fylgismenn hér að landi. Þar má nefna t.d. Björn Jónsson, ritstjóra Ísafoldar og Þórhall Bjarnason, ritstjóra Kirkjublaðsins en þeir voru mikilsmetnir menn í þjóðfélaginu á sinni tíð.
Þessir menn skrifuðu margar greinar um störf Hjálðræðishersins og voru í skrifum sínum mjög vinveittir starfinu. Einnig tók Góðtemplarareglan mjög vel á móti Hjálpræðishernum og lánaði þeim húsnæði til að halda samkomur á meðan þeir voru að útvega sér sitt eigið húsnæði.

Fljótlega eftir að þeir félagar komu til Íslands héldu þeir sína fyrstu samkomu og var hún að sjálfsögðu mjög vel sótt þar sem fólki lék forvitni á að vita hvað þeir félagar hefðu fram að færa. Í Ísafold var sagt frá þessari samkomu á eftirfarandi hátt: „Samkoma sú er þeir félagar Ericsen og Þ. Davíðsson yfirliðar í Hjálpræðishernum héldu hér í fyrsta sinn sunnudagskveldið var var heldur en ekki vel sótt: stærsti samkomusalur bæjarins troðfullur, og urðu margir frá að hverfa. Það sem gerðist var, að þeir félagar fluttu lítilsháttar fyrirlestur um „herinn“ báðust fyrir og sungu nokkra sálma úr nýju sálmakveri, er „herinn“ hafði gefið út í Kaupmannahöfn, en annar þeirra lék undir á fíólín við og við.“
Fáir sem engir af áheyrendum munu hafa hneykslast hót á guðsþjónustuathöfn þessari, þótt nýstárleg væri; enda hverjum manni sýnilegur hinn einlægi áhugi þeirra félaga fyrir góðu málefni og alvara með trúna, auk þess sem menn vita hve ágætan orðstýr „herinn hefur getið sér mjög víða um lönd fyrir framkvæmdasama mannást við bágstadda.“

Þannig voru fyrstu ummmælin sem skráð eru um starf Hjálpræðishersins á Íslandi.  Þótt starfsemin byrjaði smátt varð mjög fljótt sýnilegur árangur af starfinu. Fljótlega bættist í herinn og í sumarbyrjun var haldin fyrsta hermannasamkoman, tæplega mánuði eftir að fyrsta almenna samkoma var haldin. Ef til vill mætti spyrja  hvað það var, sem hvatti fólk  til að ganga í Hjálpræðisherinn, sem hafði aðeins starfað á Íslandi í tæpan mánuð. Fólk, sem sótti samkomurnar var þess fullvisst að tilgangurinn með starfinu væri hreinn og góður og ekki af neinum eigingjörnum rótum runninn. Þess vegna fannst mörgum svo auðvelt að gera markmið Hjálpræðishersins að sínum. Að eignast frelsi fyrir trúna á Jesú Krist og boða öðrum trúna svo að fleiri mættu eignast það sama.
Margar frásagnir eru skráðar af fyrstu hermönnunum á Íslandi og sýna þær hve mikilvægt starf Hjálpræðishersins var strax í upphafi.

Hér er ein grein sem birt var Ísafold:  Auðbjörgu Jónsdóttur þekkja allflestir Reykvíkingar. Margs konar mótlæti og sorgir hafa henni að höndum borið á lífsleiðinni; en bjargföst trú á Guð hefur haldið henni uppi. Á morgni eilífðarinnar kemur það fyrst í ljós, hvað hún hefur afrekað fyrir Guð – hve mörgum sálum hún hefur orðið að liði, meðal annars með hinum mörgu þúsundum af Herópinu, sem hún á liðnum árum hefur flutt heimilum, ríkum og fátækum.

Þessi frásögn er dæmi um konu, sem snemma gerðist liðsmaður í Hjálpræðishernum og þrátt fyrir margs konar erfiðleika og mótlæti gafst hún  ekki upp, heldur stóð föst á bjargi trúarinnar, sem hún hafði eignast. Til eru mörg dæmi svipuð þessu um fólk sem hafði eignast trú, sem gerði því mögulegt að standast hvers konar raunir og mótlæti, sem áður hafði virst ómögulegt að sigrast á. Á þessa leið eru allar greinar, sem fyrstu hermennirnir skrifa svo áreiðanlegt er, að Hjálpræðisherinn hefur átt erindi til margra.

Haustið 1895 eignaðist Hjálpræðisherinn fyrsta húsnæði sitt á Íslandi, en það var Hótel Reykjavík við Kirkjustræti.
Eins og nærri má geta var þetta mikill sigur þar sem ekki hafði verið mögulegt að hafa reglulegar samkomur eða aðra starfsemi áður. Nú hófst skipulagt samkomuhald og var það bæði ætlað fullorðnum og börnum, en barnastarf hefur alltaf verið stór þáttur í starfi Hjálðræðishersins.

Förum nú í huga okkar aftur í tímann og hugsum um Reykjavík á jólunum 1895 og sjáum hvað Jón Helgason skrifar í Íslenskt mannlíf IV um jólaskemmtun á Hjálpræðishernum.
 „Meðal lofsverðra áforma þeirra félaga hér er jólagleði handa 100 fátækum börnum, núna milli jóla og nýjárs: góð máltíð, jólatré og jólagjafir, ekki glingur, heldur almennileg flík handa hverju barni, aflað sumpart með því að sauma upp brúkuð föt af fullorðnum, sem gera má ráð fyrir að ýmsir bæjarmenn muni vilja með fúsu geði hjálpa þeim um miklu heldur en láta ónýtast. Slíkt kemur vissulega í góðar þarfir með þessu móti. Nóg er fátæktin og bágindin, ekki síst er sjórinn bregst eins og nú er „
Hér líkur þessari frásögn en við getum gert okkur í hugarlund hve kærkomin þessi skemmtun hefur verið börnunum sem voru boðin þangað, enda sjálfsagt ekki vön mikilli tilbreytingu. Hitt er líka áreiðanlegt að vinnan að baki slíkri skemmtun hefur krafist mikillar fórnfýsi af hendi hermannanna.

Það var nú samt svo, að þrátt fyrir að margir væru glaðir og þakklátir yfir komu Hjálpræðishersins til Íslands voru þeir líka margir, sem gerðu gys að honum og lögðu jafnvel til að hann yrði rekinn úr landi.

Stuðningur nokkurra frammámanna í þjóðfélaginu var því afar mikilvægur og svo dæmi sé tekið þá tók Þórhallur Bjarnason  viðtöl við nokkra einstaklinga sem höfðu haft einhver kynni af Hjálpræðishernum og birti í Kirkjublaðinu og voru þær allar á einn veg, fullar af þakklæti og gleði yfir starfsemi „hersins“.

Í ummælum sínum eftir viðtölin segir Þórhallur meðal annars:
„Það þarf almenningur að skilja, jafnt æðri sem lægri, að góðar eru aura - og matargjafir til bágstaddra, hvaðan sem þær koma, en allra bestar eru þó gjafir hvers og eins af sjálfum sér, samkenningargjöf hjartans, hlutttakan, viðmótið og orðið, lyftingin til hressingar og hagsbótar. Þar dugar ekkert nema persónulegu afskiftin.“
Í lok greinarinnar segir Þórhallur: „Hafi Hjálpræðisherinn með öllum sínum vankönntum sæll komið til þessa lands, allra mest fyrir það, að hann er lifandi minning þess, að Guðs ríki er þó fyrst og fremst sjálfsafneitandi líf á kærleiksvegi Krists, ofar orðasvælunni og öllum vatnaskilum tvístraðra trúflokka.“ Hér líkur þessari tilvitnun í skrif Þórhallar.

Á þessum tíma var ekki til neitt sem hét félagsþjónusta af neinu tagi og því var umhyggjan og kærleikurinn sem fólkið fann hjá „hernum“ afar kærkominn.
Fljótlega eftir að Hjálpræðisherinn var kominn í sitt eigið húsnæði var hafinn þar rekstur gistiheimilis. Þannig var hægt að afla nokkurra tekna til starfsins sem fór örtvaxandi og einnig var þá hægt að ná með boðskapinn til fólks utan af landi. Starfsemin var að vísu smá í byrjun en eftir því sem fjölgaði í hernum var hægt að hefja störf víðar og efla allt starfið mjög.  Um langt árabil var starfandi Dorkassamband, en það var kvennaflokkur, sem kom saman til að vinna að einhverjum ákveðnum verkefnum, t.d. var þar saumað mikið af fatnaði upp úr gömlum fötum og honum dreift til bágstaddra. Einnig hefur heimilasamband kvenna í Hjálpræðishernum verið starfrækt nánast frá upphafi og er það starfandi ennþá. Þar koma konurnar reglulega saman, eiga saman helgistund og geta síðan miðlað hver annari af trúarreynslu sinni. Þótt allar aðstæður séu mikið breyttar í þjóðfélaginu frá fyrstu árunum er samt ennþá mikil þörf fyrir slíkt félag.

Eftir því sem starfsemi Hjálpræðishersins jókst voru þeir líka fleiri, sem kynntust hernum á einhvern hátt og brátt kom að því, að þeir, sem mest höfðu haft á móti honum í upphafi, fóru að hafa hægar um sig og hvers konar ólæti og uppþot á samkomum hættu smám saman.
Herópið er aðalmálgagn Hjálpræðishersins og kom það fyrst út á Íslandi í október 1895. Ísland var þar með 28. landið sem Herópið var gefið út á.
Starfsemi hófst á Ísafirði haustið 1896, en á Akureyri hófst regluleg starfsemi vorið 1904. Áður höfðu þó fáeinir hermenn heimsótt Akureyri og dvalið þar skamman tíma.
Aðalstöðvar Hjálpræðishersins hafa alltaf verið í Reykjavík.

Í Reykjavík og á  Akureyri er ennþá rekið öflugt starf og einnig í Reykjanesbæ þar sem starfsemi hófst fyrir fáeinum árum.  Áður var starfsemi á Ísafirði, Seyðisfirði, Siglufirði og tímabundið á nokkrum öðrum stöðum.  Áður fyrr voru útisamkomur haldnar reglulega en vegna breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu  hafa þær að mestu verið aflagðar.
Í dag er Hjálpræðisherinn rótgróinn í þjóðfélagi okkar og á nú eins og alltaf áður sína trúföstu og góðu vini og fylgismenn um allt land. Í Reykjavík eru samkomurnar eins og áður og auk þess er rekur herinn öflugt hjálparstarf bæði í húsnæði hersins í Mjóddinni, á vistheimilinu Bjargi á Seltjarnarnesi og á Eyjaslóð þar sem þeir í okkar hópi sem minnst mega sín eiga öruggt skjól.

Í öllum herbúðum Hjálpræðishersins er trúboð aðalatriðið. Á öllum samkomum er bænabekkurinn á sínum stað og þar er öllum boðið að krjúpa og biðja til Guðs.
Ennþá sjáum við fólk úr Hjálpræðishernum vitja sjúkra og bágstaddra og margir eiga eina skjólið sitt hjá fólkinu í Hjálpræðishernum.
Allt þetta starf er unnið í þeirri fullvissu, að frelsarinn Jesú Kristur dó á krossi til að leysa okkur mennina undan böli syndarinnar og sérhver sál, sem frelsast, eignast eilíft líf fyrir hann. Þessi fullvissa er bjargið sem Hjálpræðisherinn er byggður á, og orð Jesú sjálfs:
„Hver sá sem vill bjarga lífi sínu , mun týna því, en hver sá, sem týnir lífi sínu mín vegna, hann mun finna það.“ Þessi orð taka allir hermenn Hjálpræðishersins bókstafslega og lifa eftir þeim.

 

Þetta er aðeins lítil frásögn af því mikla og ómetanlega starfi sem Hjálpræðisherinn hefur unnið og er að vinna í íslensku þjóðfélagi enn í dag.
Mætti það vera bæn okkar allra að Hjálpræðisherinn starfi áfram í landinu okkar um ókomin ár, Guði til dýrðar og okkur öllum til blessunar og góðs.